Kiedy dziś myślimy o pierwszej Nokii, zwykle mamy przed oczami klasyczny telefon z anteną, małym ekranem i obudową przypominającą cegłę. Historia jest jednak trochę bardziej złożona, bo firma najpierw stworzyła telefon samochodowy Mobira Senator z 1982 roku, a dopiero później prawdziwie przenośny model Mobira Cityman 900. Wyjaśniam, czym różniły się te urządzenia, co potrafiły i dlaczego właśnie Cityman stał się symbolem narodzin mobilnej Nokii.
Najważniejsze fakty o początkach telefonów Nokii
- 1982 rok przyniósł telefon samochodowy Mobira Senator.
- Mobira Cityman 900 z 1987 roku był pierwszym naprawdę przenośnym telefonem Nokii.
- Cityman działał w analogowej sieci NMT-900, czyli standardzie telefonii komórkowej pierwszej generacji.
- Urządzenie ważyło około 760 gramów i kosztowało równowartość bardzo drogiego samochodu.
- W Polsce podobna technologia pojawiła się wraz z siecią Centertel NMT450 uruchomioną w 1992 roku.
Pierwszy telefon Nokii nie mieścił się w kieszeni
Najstarszym urządzeniem związanym z mobilną telefonią Nokii był Mobira Senator, zaprezentowany w 1982 roku. Nie przypominał współczesnego telefonu komórkowego. Był instalowany w samochodzie, korzystał z zasilania pojazdu i ważył około 9,8 kilograma.
Senator pracował w sieci NMT-450. Skrót oznacza Nordic Mobile Telephone, czyli skandynawski analogowy system telefonii komórkowej pierwszej generacji. Dla użytkownika oznaczało to możliwość wykonywania połączeń bez operatora pośredniczącego, ale tylko z odpowiednio wyposażonego samochodu.
Dlatego odpowiedź na pytanie o pierwszy telefon Nokii zależy od definicji. Jeśli liczymy wszystkie urządzenia mobilne, będzie nim Senator. Jeśli chodzi o telefon, który można było zabrać ze sobą i używać poza samochodem, trzeba wskazać późniejszy model z rodziny Cityman.
Mobira Talkman był etapem pośrednim
W 1984 roku pojawił się Mobira Talkman, czyli bardziej mobilna wersja telefonu samochodowego. Miał własny akumulator i można go było przenosić, ale masa sięgająca kilku kilogramów sprawiała, że nadal trudno nazwać go telefonem kieszonkowym.
Patrząc na te konstrukcje z dzisiejszej perspektywy, łatwo uznać je za nieporęczne. W tamtym czasie największym wyzwaniem nie był jednak wygląd, tylko stworzenie baterii, anteny i elektroniki, które pozwoliłyby prowadzić rozmowę poza samochodem.
Mobira Cityman 900 był pierwszą prawdziwie przenośną Nokią
Przełom nastąpił w 1987 roku, gdy Nokia-Mobira zaprezentowała model Mobira Cityman 900. To właśnie jego najczęściej uznaje się za pierwszą ręczną, w pełni przenośną Nokię. Telefon działał w paśmie NMT-900, które oferowało lepszą jakość i pojemność niż NMT-450, choć miało mniejszy zasięg.
| Parametr | Mobira Cityman 900 |
|---|---|
| Rok premiery | 1987 |
| Sieć | NMT-900 |
| Masa | około 760 gramów |
| Moc nadajnika | około 2 W |
| Czas rozmowy | około 50 minut |
| Czas czuwania | około 14 godzin |
Ważne jest też to, że Cityman nie był smartfonem ani nawet telefonem podobnym do późniejszych Nokii z lat 90. Służył przede wszystkim do rozmów. Miał podstawowe funkcje, takie jak wskaźnik zasięgu, poziom baterii, ponowne wybieranie numeru i blokadę klawiatury, ale nie obsługiwał SMS-ów, aplikacji ani internetu.
Model szybko otrzymał przydomek „Gorba”, ponieważ Michaił Gorbaczow został sfotografowany podczas korzystania z podobnego telefonu. To zdjęcie zrobiło z urządzenia nie tylko narzędzie komunikacji, lecz także symbol nowoczesności i wysokiego statusu.
Dlaczego Cityman robił wtedy tak duże wrażenie
Dzisiaj 760 gramów wydaje się absurdem, ale w drugiej połowie lat 80. była to ogromna redukcja względem telefonów samochodowych. Użytkownik nie musiał już pozostawać przy aucie ani korzystać z przewodowej instalacji. Mógł prowadzić rozmowę na ulicy, podczas podróży albo w centrum miasta.
Największą zaletą była sama niezależność od samochodu. Telefon nadal był ciężki, drogi i miał krótki czas rozmowy, ale po raz pierwszy mobilność zaczęła oznaczać coś więcej niż przemieszczanie się pojazdu wyposażonego w radiotelefon.
Nie był to produkt dla przeciętnego klienta. Cena wynosiła około 24 tysięcy marek fińskich, a do zakupu dochodziły koszty abonamentu i połączeń. W praktyce Cityman był urządzeniem dla biznesu, menedżerów, polityków i osób, dla których stała dostępność miała realną wartość finansową.
Moim zdaniem właśnie ten kompromis najlepiej pokazuje początki telefonii komórkowej. Sam telefon był imponujący, ale ograniczały go bateria, zasięg i cena. Technologia działała, tylko jeszcze nie była gotowa na masowy rynek.
Przeczytaj również: Żółty iPhone XR - czy nadal warto go kupić?
Co oznaczała sieć NMT
NMT była siecią analogową, więc rozmowy nie miały takiej odporności na zakłócenia ani poziomu prywatności jak późniejszy GSM. Z drugiej strony system został zaprojektowany z myślą o przemieszczaniu się między stacjami bazowymi, dzięki czemu użytkownik mógł przejeżdżać przez kolejne obszary bez ręcznego przełączania połączenia.
Dla polskiego czytelnika ważny jest fakt, że analogowa sieć NMT pojawiła się w Polsce w 1992 roku za sprawą Centertela. Cityman 900 pracował jednak w paśmie 900 MHz, a polska sieć wykorzystywała NMT450, więc zgodność konkretnego egzemplarza zależała od wersji urządzenia i zastosowanego zakresu częstotliwości.
Od Citymana do telefonów, które znała cała Polska
Cityman wyznaczył kierunek, ale nie stał się masowym hitem. Nokia musiała zmniejszyć urządzenia, poprawić czas pracy i przejść z analogowej telefonii do standardu GSM. Właśnie ta zmiana sprawiła, że telefony zaczęły trafiać do znacznie szerszego grona użytkowników.
| Model | Rok | Znaczenie |
|---|---|---|
| Mobira Senator | 1982 | Pierwszy telefon samochodowy Nokii |
| Mobira Talkman | 1984 | Przenośny telefon samochodowy z własnym akumulatorem |
| Mobira Cityman 900 | 1987 | Pierwszy ręczny telefon Nokii |
| Nokia 1011 | 1992 | Jeden z pierwszych szerzej dostępnych telefonów Nokii w standardzie GSM |
| Nokia 2110 | 1994 | Model, który mocno spopularyzował markę i charakterystyczny dzwonek |
Nokia 1011 była dla firmy ważniejsza niż sam Cityman, ponieważ wykorzystywała cyfrowy standard GSM. GSM poprawił jakość rozmów, zwiększył pojemność sieci i otworzył drogę do wiadomości tekstowych oraz roamingu między krajami.
Późniejsze modele, takie jak Nokia 2110, 3210 czy 3310, nie były już eksperymentami dla najbogatszych. Ich siłą stały się kompaktowe obudowy, prosta obsługa, wytrzymałe baterie i funkcje, z których można było korzystać bez instrukcji. Z perspektywy użytkownika to właśnie one zbudowały legendę marki, choć technologicznie zaczęło się od znacznie cięższych konstrukcji.
Jak rozpoznać, o który „pierwszy” model chodzi
W artykułach i dyskusjach często mieszają się trzy różne określenia. Pierwszy telefon samochodowy, pierwszy telefon przenośny i pierwszy telefon GSM to nie to samo urządzenie. Przy porównywaniu informacji najlepiej zawsze sprawdzić rok premiery, rodzaj sieci i sposób zasilania.
- Mobira Senator oznacza początek telefonów samochodowych Nokii.
- Mobira Talkman był konstrukcją transportowalną, ale nadal mocno związaną z samochodem.
- Mobira Cityman 900 to właściwa odpowiedź, gdy pytamy o pierwszy ręczny telefon komórkowy Nokii.
- Nokia 1011 jest właściwą odpowiedzią, gdy chodzi o początki telefonów Nokii w sieci GSM.
To rozróżnienie ma znaczenie również dla kolekcjonerów. Sam napis Nokia na obudowie nie wystarczy, bo najstarsze urządzenia występowały pod marką Mobira albo Nokia-Mobira. Liczy się dokładny wariant, pasmo pracy, kompletność zestawu i stan baterii.
Co z tej historii wynika dla dzisiejszego użytkownika
Najstarsze telefony Nokii nie nadają się dziś do codziennego używania. Sieci NMT zostały wyłączone, a nawet sprawny Cityman nie zaloguje się do współczesnego GSM, LTE czy 5G. Taki egzemplarz ma więc przede wszystkim wartość kolekcjonerską i historyczną.
Jeśli ktoś chce kupić podobny telefon, powinien szczególnie uważać na stan akumulatora, oryginalną ładowarkę i zgodność części. Wymiana baterii bywa trudna, a niektóre egzemplarze są sprzedawane jako sprawne wyłącznie dlatego, że włącza się ich wyświetlacz.
Najważniejsza lekcja z historii Citymana jest prosta. Nie zawsze wygrywa urządzenie najbardziej zaawansowane technicznie. Nokia odniosła największy sukces dopiero wtedy, gdy połączyła technologię komórkową z rozsądną ceną, wygodą i prostotą obsługi.
Dlatego za pierwszy telefon Nokii do ręki uznałbym Mobirę Cityman 900 z 1987 roku, a Senatora traktowałbym jako poprzednika i początek całej historii. To właśnie między tymi dwoma urządzeniami widać drogę od ciężkiego telefonu montowanego w aucie do mobilności, która z czasem stała się codziennością.
